Магмалық кенорындардың жаралуы жағдайлары. Кенорындарының мысалдары
Работа добавлена: 2016-05-20





1.Магмалық кенорындардың жаралуы жағдайлары. Кенорындарының мысалдары.

Магмалы кенорындардың (тікелей магмалы деп те аталынады) жаралуы құрамында металдардың қоспалары бар аса негізді, негізді болмаса сілтілі магма балқымаларының кристалдануына байланысты. Академик А.Н.заварицкий магмалы кен орындарын ликвациялы, ертемагмалы және кешмагмалы деп бөледі.

Күрделі, кенді және силикатты құрамы бастапқы магма балқымасының сүйық кезінде бір-бірімен араласпайтын кенді және силикатты балқымаларға бөлінуін ликвация деп атайды. Солардың жеке кристалдануынан ликвациялық кен орындар пайда болады. Аса негізді, негізді таужыныстардың арасында кездесетін сульфидті мыс-никель кен орындары ликвациялы генезисті болып табылады. Қарастырылып отырған типке жататындар: Красноярск өлкесi (Норальск-I,Талнах, Октябрь) мен Кола түбегiнiң (Печенга тобы) кенорындары; Канадада –Садбери(Садбери лополитi шетел кенорындары арасындағы ең iрiсi ) менТомпсонаудандары; Оңтүстiк Африкада –БушвельдпенИнсизва; Австралияда –Калгурли ауданы. Бұл типтi шағын кенорындар АҚШ, Финляндия; Швеция; Норвегияда белгiлi.

Магма балқымасында жынысқұраушы силикатты минералдарға қарағанда, кенді минералдар бұрын кристалдануы ертемагмалы кен орындарына тән. Ертемагмалықтарға алмас, платина, платиноидтардың, перидотиттерде орналасқан хромиттердің, габброидтер арасындағы титаномагнетиттердіңң, сілтілі жыныстардың арасында кездесетін графит кенорындары жатады. Бұл класқа жататындар – қабатталған перидотит пен дунит интрузияларындағы (ОралдағыКлючевское кенорны, Оңтүстiк АфрикадағыБушвельдпенҰлы Дайка) хромиттiң сеппелiк және шлир тәрiздi жиылым белдемдерi. Бастапқымагмалықтарға сонымен қатар габброидтардағы титанмагнетит рудасы мен сiлтiлi таужыныстардағы графит кенорындары (Шығыс СаяндағыБотогол, Канада, Испания, Австралия кенорындары) Бiрақ өнеркәсiптiк мәнді бастапқымагмалық кенорындар деп кимберлиттердегi алмастың түбiрлiк кенорындарын айту керек. Олар ежелгi платформалардың белсендiрілген белдемдерiнде орналасады – Сiбiрде (Саха Республикасы), Африкада (ОАР, Танзания, Конго), Индияда (Голконда), Австралия (Жаңа Оңтүстiк Уэльс штаты), Солтүстiк Америкада (Канада, АҚШ

Ал, кешмагмалы кенорындарында, керісінше, кенді минералдар силикатты минералдардан кейін кристалданып, силикатты минералдарды цементтейді. Кеш магмалы кенорындарына габбро- ироксенит-дунит формациясында кездесетін хромит, титано-магнетит, магнетит, платина мен платиноидтардың кенорындары және сілтілі жыныстардың арасында пайда болған апатит, нефелин, сирек жерлі лементтердің кен орындары жатады. Соңғымагмалықтарға кенорындардыңмынадай типтерiжатады: 1) серпентинденген дунит мен перидотиттегi хромит кенорындары – Оралда (Кемпiрсай, Алапаевское, Сарановское), Закавказьеде (Шоржинское), Швецияда, Норвегияда; 2) габбро-перидотит-дунит құрамды массивтердегi титанмагнетит кенорындары – Оралда (Куса, Качканар, Гусевогорск), Карелияда (Пудожгорск), Таулы Алтайда (Харлов), Забайкальеде (Чиней), Норвегияда (Телнесс), Швецияда (Таберг), АҚШ, Канадада; 3) дунит, перидотит пен пироксениттегi платина кенорындары — Оралда (Нижне-Тагил), ОАР (Бушьвельд); 4) сiлтiлi таужыныстардағы апатит-магнетит кенорындары – Оралда (Лебяженск), АҚШ-та (Адирондак), Мексикада, Чилиде; 5) сiлтiлi таужыныстар массивтерiмен байланысты апатит-нефелин кенорындары – Кола түбегiндегi (Хибин), Шығыс Сiбiрдегi (Горячегорск, Қия Шалтыр).

2.Интрузивті массивтерді фазалар мен фацияларға бөлу.

Интрузияларды зерттеудегі негізгі міндеттердің бірі, оларды түзуші жыныстардың әртүрлілігін, талдау ерекшелігін, пайда болу тәртібі мен ретін анықтау. Интрузивті фазаға магманың бір көтерілуі кезінде қалыптасқандары жатады, ал әлсін-әлсін кіріккендері бірнеше фазалар түзіп, интрузияның көлемін ұлғайтады. Бір интрузивті комплекстегі фазалар саны 4-5, тіпті одан да көп болуы мүмкін, бірақ олардың бәрі өзара генетикалық байланыста болып, геологиялық жасы бірдей болады. Фазалар кірігу уақытына байланысты: бірінші, екінші, үшінші және т.б. болады. Интрузияның басым бөлігін түзуші жыныс, оның құрылысында өзіндік роль атқаратын алғашқы фазаға жатады. Әртүрлі фазалар құрамы да өзгеше болады, мысалы, бірінші фаза-габбро-диориттер, екінші фаза-гранодиориттер және үшіншісі-граниттер. Әртүрлі құрамды фазалардан тұратын интрузия көп фазалы деп аталады. Әдетте, алғашқы фазасы негізгі құрамдылығымен, келесілері-қышқылды және сілтілігімен сипатталады. Мұндай реттілік өзгерген жағдайда, арнайы зерттеулер жүргізілген жөн. Далалық жағдайда гранитоидты плутондардағы фазалар саны олардың құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты бөлінеді. Мысалы, бірінші фаза – ірі дәнді бірыңғай граниттер, екінші фаза –орта дәнді бірыңғай граниттер, үшінші фаза-ұсақ дәнді порфир тәрізді граниттер (сурет-23). Таужыныс құрамында ешбір өзгеріс жоқ, егер болса олар тек кейінгі петрографиялық және петрохимиялық зерттеулер нәтижесінде ғана байқалады. Мұндай плутондардың бірнеше дүркін кіріккен магмалық ерітінділер нәтижесінде қалыптасқандығын байқаймыз. Сонымен интрузивті фазаларды анықтау үшін орлардағы өзара қиып өтетін жапсарларды, бір жыныстағы екінші апофизасын, соңғы фазаның шыңдалу зонасын табу қажет екен.

Алғашында негізгі фазаны анықтау керек, ал әр фазамен гибридтену, ассимиляциялау, дифференциялау процестерінің байланысты болуы мүмкін екендігін ұмытпаған жөн.

Бір магма каналы арқылы интрузиялардың бірнеше фазасы жүріп, әртүрлі құрамды магмамен толысу мүмкін. Қорытысында кейбір интрузиялар күрделі құрылымды болып, кейде кейде қабатты интрузиялар түзіледі.

3.Уәкілетті органдар және олардың құзіреттілігі.

Атқарушы органдарға Қазақстан Республикасы Үкіметі оның ішінде индустрия және тұрақты даму министрлігінің құрамындағы геология және жер қойнауын пайдалану комитеті, облыстық атқарушы органдар Қазақстан Республикасы Үкіметі:

1) мемлекеттік меншік нысанасы ретінде Жер қойнауының мемлекеттік қорын басқаруды ұйымдастырады;

2) Жер қойнауын пайдалану және оны қорғау ережелерін белгілейді;

3) Минералды шикізаттың стратегиялық және тапшы түрлеріне деген мемлекеттің қажеттілігіне қанағаттандыруға арналған Жер қойнауы бөлікшелерін анықтайды, ұлттық қауіпсіздікті, қоршаған табиғи ортаның сақталуын, халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында Жер қойнауын пайдалануға шек қояды, болашақ ұрпақ мүддесіне орай Минералды шикізат қорларын сақтау үшін Жер қойнауы бөлікшелерін консервациялайды;

4) Кең таралған пайдалы қазбалардың тізбесін анықтайды;

5) өндіруші өнеркәсіптің әртүрлі салаларында қызметті жүзеге асыратын Жер қойнауын пайдаланушылар үшін арнайы төлемдер мен салықтардың төлеу тәртібінің ерекшеліктерін белгілейді;

6) жер қойнауын пайдалануды лицензиялау және Контрактылар жасасу тәртібін белгілейді;

7) Жер қойнауын пайдалану құқығына Лицензиялар береді, кең таралған пайдалы қазбалардан басқасына осы Жарлықта белгіленген тәртіппен өзгертулер енгізеді, сондай-ақ Лицензиялар мен Контрактыларды орындау шарттарының сақталуына бақылауды жүзеге асырады;

8) Модельдік контрактылар әзірлеп оны бекітеді;

9) Жер қойнауын пайдалану саласында Жарлықтармен және Қазақстан Республикасының өзге заң актілерімен өзіне берілген басқа өкілеттерді жүзеге асырады;

10) Кең таралған пайдалы қазбалардан басқа жер қойнауын пайдалануға Контрактылар жасайтын және орындайтын құзіретті органды айқындайды.

4.Барлау торабы жүйесін негіздеу

Барлау жүйелері. Барлау жүйелері – кенорындарды барлаудың басты міндеттерін шешуге мүмкіндік беретін техникалық құралдар кешені. Олардың көмегімен жеткілікті айқын және толық түрде мыналарды анықтау мүмкін: пайдалы қазбаның пішіні, өлшемдері, жатыс жағдайлары, сапалық сипаттамалары, оның мөлшері мен өндірудің кен-техникалық жағдайлары, яғни барлаудың негізгі мәселелері шешіледі. Барлау жүйелері негізгі үш топқа бөлінеді:1)тау-кен қазылымдар, 2) бұрғылау ұңғымалары, 3) таукен-ұңғымаларжүйелері.

1) Барлаудың тау-кен қазылымдар жүйесі пайдалы компоненттердің таралуы және кен денелерінің пішіндері өзгермелі кенорындарды барлауда қолданылады. Бұл топта келесі жүйелер бөлінеді:1) Канавалармен барлау жүйесі;2)Шурфтармен барлау жүйесі;3) Штольнялармен барлау жүйесі;4) Шахталармен барлау жүйесі;

Бұрғылау ұңғымаларымен барлау жүйесіарқылы барлау кенорындардағы кен денелерінің морфологиясы тұрақты, кендену үздіксіз болғанда және ірі кен шоғырларында пайдалы компоненттердің таралуы біркелкі болған жағдайда жүзеге асады. Бұл топ келесі жүйелерден тұрады:1) Ұсақ ұңғымалармен барлау2) Терең колонкалық бұрғылау ұңғымаларымен барлау3) Терең арқанды-соққылы ұңғымалармен барлау жүйесі4) Колонкалық және арқанды-соққылы бұрғылау5) Роторлық бұрғылаумен барлау жүйесі

Барлаудың біріктірлген таукен-бұрғылау жүйесікезінде тау қазылымдары кенорынның бір бөлігінде толық геологиялық деректерді алуды, ал бұрғылау ұңғымалары кенорынның қалған бөліктерін контурлауды қамтамасыз етеді. Таукен-бұрғылау жүйесі морфологиясына қатысты және пайдалы компоненттердің таралуына қатысты күрделілігі орташа пайдалы қазба денелерін барлауда жиі қолданылады.

Тау қазылымдарын орналастырудың екі тәсілі бар:

- тор бойынша.

- сызықтар (қималар, профильдер) бойынша.

Барлау қазылымдарын тор бойынша орналасқанда, олар тордың түйіндерінен орын алады. Барлау торы пішіні бойынша үш түрге бөлінеді: квадрат (шаршы), тік бұрышты және ромб тәрізді (үш бұрышты). Тордың түйіндері арқылы жүргізілген сызықтар арқылы қималар жүйесі жасалады, бұл арқылы пайдалы қазба денесінің көлемдік сипаттамасын беруге болады.

Барлау тереңдігі пайдалы қазбаның барлау қазылымдарымен жер бетінен қандай тереңдікте кездескенін (ашылғанын) көрсетеді. Ол, бір жағынан, пайдалы қазбаның таралу тереңдігіне, екінші жағынан, егер қазба өте үлкен тереңдікке созылса техникалық-экономикалык жағдайларға байланысты. Екінші көрсеткіш бойынша барлау тереңдігі кенорынды еңістігі бағытында игеру мерзіміне немесе қолданылатын жарақтардың техникалық мүмкіндіктеріне қарай алдын-ала анықталады. Барлау торабының тығыздығы (Sо) кенорынның барлық ауданының (S) пайдалы қазбаны толық қиып өткен барлау қазылымдарының санына (n) қатынасымен өрнектеледі, яғни S0 =S/n.

Барлау торабының оңтайлы параметрлері үш тәсілмен анықталады: ұқсастық, эксперименттік және аналитикалық.

5.Геотектоника ғылыми аясында формациялық талдау жүргізу қандай мәселені шешеді? Ф о р м а ц и я л ы қ т а л д а ужер қыртысыныңнақтылытектоникалық құрылымдарын,сол құрылымдардың нақтылы даму сатысын анықтап беретін таужыныстардың нақтылы кешендерін, яки бірлестіктерін (геологиялық формацияларды) жан-жақты зерттей отырып, сол кешендерді (формацияларды) өзге шендестерінен оқшаулау әдісі. Осылайша оқшауланғангеологиялық формациялар нақтылы төлнұсқа (эталон) рөлін атқара алады, сөйтіпөздерін кіріктіретінтектоникалық құрылымдамуының әрбір сатысын біршама дәл анықтау мүмкіндігіне қол жеткізеді.

Ф.т. негіздерін ХІХ ғасырдың аяқ шенінде француз ғалымы М.Бертран жасақтаған, алайда бұл әдістің геотектоникалық зерттеулерде кеңінен қолданыла бастауы ХХ ғасырдың екінші жартысына сәйкес келеді Ф.т. әдісін бірте-бірте жетілдіре түсуде бұрынғы КСРО ғалымдары Н.П.Херасковтың, Н.С.Шатскийдің, М.А.Усовтың, В.Е.Хаинның, В.М. Цейслердің т.б. орыс ғалымдарының атқарған рөлі ерекше.

Бір қызғылықты жайт, геотектоникалық зерттеулердегі Ф.т. әдісі «геосинклиндер туралы ілім» деп аталатынгеотектониканыңфиксистік тұжырымдамасы геологиялық зерттеулердің бірден-бірпарадигмасыболып тұрған кезеңде жасақтала тұрса да, бұл әдісті геологияның қазіргі кезеңдегі мобилистік тұжырымдаманың негізін құрайтын «литосфералық тақталар тектоникасы (ЛТТ)»парадигмасыжағдайында да табысты түрде қолдануға болатындығы. Бұл аз десеңіз, Ф.т. әдісі жаңапарадигмажағдайында мүлдем жаңа мазмұнды иелене отырып, қатпарлы құрылымдар дамуының әрбір сатысын танымалдауға көмектесетін бірден-бір зерттеу әдісіне айналып отыр




Возможно эти работы будут Вам интересны.

1. Карбонатитті кенорындардың жаралуы жағдайлары. Кенорындардың мысалдары

2. Пегматитті кенорындардың жаралуы жағдайлары

3. Плутоногенді гидротермалды кенорындарының жаралу жағдайлары